ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ
Δρ ΘΩΜΑΣ ΠΑΤΕΡΑΚΗΣ MD, PhD
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ - ΟΖΟΙ
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ - ΚΥΗΣΗ
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ - ΣΕΛΗΝΙΟ
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ - ΒΙΤΑΜΙΝΗ D
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ: ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΕΡΘΥΡΕΟΕΙΔΙΣΜΟΥ
ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ: ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΥΠΟΘΥΡΕΟΕΙΔΙΣΜΟ
ΣΔ: ΟΡΙΣΜΟΣ & ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ
ΣΔ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ
ΣΔ: ΠΡΟΔΙΑΒΗΤΗΣ
ΣΔ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ
ΣΔ: ΣΤΟΧΟΙ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ
ΣΔ: ΑΝΤΙΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ
ΣΔ: ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ
ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ
ΑΣΒΕΣΤΙΟ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ
ΒΙΤΑΜΙΝΗ D
ΒΙΤΑΜΙΝΗ D και ΣΔ
ΓΛΥΚΟΚΟΡΤΙΚΟΕΙΔΗ: ΑΠΟΣΥΡΣΗ
ΓΥΝΑΙΚΟΜΑΣΤΙΑ
ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ
ΛΙΠΙΔΙΑ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ
ΜΕΓΑΛΑΚΡΙΑ
ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ
ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ
ΥΠΟΓΟΝΑΔΙΣΜΟΣ (ΑΝΔΡΑΣ)
ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ
 

Η οστεοπόρωση είναι μία συστηματική σκελετική νόσος, χαρακτηριζόμενη από ελαττωμένη οστική μάζα και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής των οστών, με επακόλουθο την αύξηση της ευθραυστότητας των οστών και της πιθανότητας κατάγματος.


 

ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ):


 

ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ:

  • Κατάγματα χαμηλής βίας

  • Υπογοναδισμός

  • Πρώιμη εμμηνόπαυση (< 45 ετών)

  • Σύνδρομα δυσαπορρόφησης

  • Πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός

  • Φαρμακευτική αγωγή σχετιζόμενη με απώλεια οστικής μάζας ή/και κίνδυνο κατάγματος
    (πχ στεροειδή, αναστολείς αρωματάσης, κτλ)

  • Έτερα παθολογικά νοσήματα σχετιζόμενα με απώλεια οστικής μάζας ή/και κίνδυνο κατάγματος (πχ Ρευματοειδής Αρθρίτιδα, Σύνδρομο Cushing, Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1, σοβαρή ΧΑΠ, κ.ά.)


 

ΗΛΙΚΙΑ 50 - 64 ΕΤΩΝ:

  • Κάταγμα χαμηλής βίας μετά την ηλικία των 40 ετών

  • Κάταγμα ισχίου γονέα

  • Σπονδυλικό κάταγμα ή/και οστεοπενική απεικόνιση οστών σε ακτινογραφίες

  • Χαμηλό βάρος (< 60 κ.) ή/και απώλεια βάρους >10% από το βάρος του ασθενή στην ηλικία των 25 ετών

  • Κατανάλωση αλκοόλ (≥ 25-30 γρ. ημερησίως) ή/και κάπνισμα

  • Έτεροι παράγοντες και νόσοι (όπως στην ηλικιακή ομάδα < 50 ετών)


 

ΗΛΙΚΙΑ ≥ 65 ΕΤΩΝ:

  • Όλοι οι άνδρες και γυναίκες


     

    ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ


    Μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, γυναίκες σε κλιμακτηριακή περίοδο και άνδρες ≥ 50 ετών:


     Φυσιολογική οστική πυκνότητα: Τ-score ± 1.0

    Οστεοπενία: Τ-score μεταξύ -1,0 και -2,5.

    Οστεοπόρωση: Τ-score ≤ -2,5

    Εγκατεστημένη Οστεοπόρωση: Τ-score ≤ -2,5 και ένα ή περισσότερα οστεοπορωτικά κατάγματα.


     

    Προ-εμμηνοπαυσιακές γυναίκες και άνδρες < 50 ετών:


    Η διάγνωση της οστεοπόρωσης δεν τίθεται μόνο από τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας σε αυτές τις ηλικιακές ομάδες, αλλά απαιτείται και έτερη ένδειξη ελαττωμένης οστικής αντοχής (πχ κάταγμα, νόσος σχετιζόμενη με αυξημένο καταγματικό κίνδυνο).
    Προτιμητέα η χρήση των Z-scores και όχι των T-scores, ενώ οι δόκιμοι όροι για τις ηλικίες αυτές είναι:

    Οστική πυκνότητα κατώτερη της αναμενόμενης ηλικιακής διακύμανσης:
    Ζ-score ≤ -2,0

    Οστική πυκνότητα εντός της αναμενόμενης ηλικιακής διακύμανσης:
    Ζ-score > -2,0 
                                                                                                                                 
                                                                                                                                                                           
    (Πηγή:  www.eof.gr)

     


    ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ


    ΓΕΝΕΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
    Οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης
    Συγγενής 1ου βαθμού με οστεοπορωτικό κάταγμα
    Καυκάσιοι ή Ασιάτες


    ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ
    Κάπνισμα
    Κατάχρηση αλκοόλ
    Καθιστική ζωή
    Ανεπαρκής έκθεση στον ήλιο
    Δίαιτα φτωχή σε ασβέστιο
    Ανεπάρκεια βιταμίνης D
    Κακή θρέψη
    Υπερβολική λήψη καφεΐνης
    Μεγάλη παράταση της περιόδου θηλασμού
    Αυξημένος κίνδυνος πτώσης


    ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΜΜΗΝΗΣ ΡΥΣΗΣ
    Πρόωρη εμμηνόπαυση
    Αμηνόρροια


    ΦΑΡΜΑΚΑ
    Κορτικοστεροιδή (>5mg Πρεδνιζόνης ή το ισοδύναμο για > 3 μήνες)
    Αντιεπιληπτικά
    Χημειοθεραπευτικά (πχ μεθοτρεξάτη)
    Λίθιο
    Αντιπηκτικά (πχ ηπαρίνη για > 6 μήνες)
    Ανοσοκατασταλτική θεραπεία (κυκλοσπορίνη)
    Λήψη θυροξίνης και υδροκορτιζόνης σε δόσης υποκατάστασης μεγαλύτερες από το φυσιολογικό
    Ανταγωνιστές GnRH


    ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
    Πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός
    Υπερθυρεοειδισμός
    Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1
    Σύνδρομο Cushing
    Νόσος Addison
    Υπογοναδισμός
    Νευρική Ανορεξία
    Μεγαλακρία


    ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
    Πολλαπλό μυέλωμα
    Λέμφωμα, Λευχαιμία
    Κακοήθης αναιμία
    Θαλασσαιμίες
    Δρεπανοκυττάρωση

     


    ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

    Ρευματοειδής αρθρίτιδα
    Αγκυλωτική σπονδυλίτιδα
    Σκληρόδερμα
    Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος


    ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
    Χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια


    ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
    Σύνδρομα δυσαπορρόφησης
    Χρόνιες ηπατοπάθειες


    ΝΕΦΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ
    Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια
    Ασβεστιουρία
    Σωληναριακή οξέωση ή διαταραχές του μεταβολισμού του κολλαγόνου


    ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ
    Σύνδρομο Marfan
    Σύνδρομο Ehlers-Danlos
    Ομοκυστεϊνουρία
    Ιστορικό καταγμάτων (ΟΜΣΣ, ισχίο, καρπός)
    Ατελής οστεογένεση (Lobstein syndrome)


    ΑΛΛΑ ΝΟΣΗΣΜΑΤΑ
    Σαρκοείδωση
    Πορφυρία



    ΔΙΑΓΝΩΣΗ - ΘΕΡΑΠΕΙΑ

    Οστεοπόρωση μπορεί να υποψιαστούμε ότι έχει κάποιος όταν έχει υποστεί ένα κάταγμα μετά από μικρή – αμελητέα κάκωση - τραύμα. Μια απλή ακτινογραφία μπορεί να αποκαλύψει την παρουσία των σπονδυλικών καταγμάτων, αλλά η οστεοπόρωση είναι συχνά δύσκολο να ανιχνευθεί με απλή ακτινογραφία σε όσους δεν έχουν ακόμη υποστεί κάποιο κάταγμα.

    Η καλύτερη διαγνωστική διαδικασία είναι να έχουμε μια μέτρηση της οστικής πυκνότητας. Αυτό γίνεται σε ένα μηχάνημα (DEXA) με απορροφησιομετρία ακτίνων Χ διπλής ενέργειας. Είναι μια μη επεμβατική διαδικασία που διαρκεί μόλις λίγα λεπτά προκειμένου να εκτελέσει και δίνει μια σχεδόν αμελητέα δόση ακτινοβολίας. Άλλες διαδικασίες, όπως η χρήση υπερήχων για παράδειγμα είναι λιγότερο αξιόπιστα.

    Η διατροφή και η άσκηση μόνο δεν επαρκούν για την πρόληψη ή τη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Οι περισσότερες θεραπείες για την οστεοπόρωση είναι με φάρμακα που μειώνουν την αποδόμηση των οστών, και ως εκ τούτου προλαμβάνουν την οστική απώλεια. Τα τελευταία χρόνια έχουν βρεθεί φάρμακα τα οποία αντί να μειώνουν την καταστροφή των οστών αυξάνουν τον ρυθμό ανακατασκευής τους.

    Τα διφωσφονικά είναι φάρμακα που εμποδίζουν την καταστροφή των οστών. Δίνονται συνήθως ως ένα δισκίο μία φορά εβδομαδιαία ή μηνιαία, αν και μπορούν να δοθούν και με ενδοφλέβια ένεση κάθε λίγους μήνες ή ακόμα και μια φορά το χρόνο. Ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν στομαχικές διαταραχές, διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, εξέλκωση του οστού της γνάθου (οστεονέκρωση) και κατάγματα λόγω ευθραυστότητας του μηριαίου οστού.

    Το ασβέστιο και η βιταμίνη D δεν είναι αποτελεσματικά από μόνα τους για είτε την πρόληψη ή την θεραπεία της οστεοπόρωσης και των καταγμάτων (εκτός ίσως από τα πολύ ηλικιωμένα άτομα). Χρησιμοποιούνται ως συμπλήρωμα.

    Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (HRT) εμποδίζει την καταστροφή των οστών και μπορεί επίσης να επάγει την οστική σύνθεση σε κάποιο βαθμό. Είναι πολύ αποτελεσματική στην πρόληψη της ανάπτυξης της οστεοπόρωσης και καταγμάτων σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης στις γυναίκες που ήδη πάσχουν από τη νόσο.

    Το Ρανελικό στρόντιο είναι σκόνη που δίνεται σε καθημερινή βάση για την πρόληψη καταγμάτων σε άτομα με οστεοπόρωση. Μειώνει τον ρυθμό καταστροφής αλλά και αυξάνει το σχηματισμό των οστών. Ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν αυξημένο κίνδυνο θρομβώσεων και πιο σπάνια αντιδράσεις υπερευαισθησίας.

    Η Καλσιτονίνη είναι ένα φάρμακο το οποίο μειώνει την καταστροφή των οστών. Έχει μια ασθενέστερη δράση από ό,τι πιο άλλα φάρμακα. Δίνεται είτε ως υποδόρια ένεση ή από τη μύτη. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην ανακούφιση από τον πόνο των οστεοπορωτικών καταγμάτων.

    Η Τεριπαρατίδη που αυξάνει αρκετά εντυπωσιακά το σχηματισμό οστού και κατά συνέπεια μειώνει τα κατάγματα σε άτομα με οστεοπόρωση. Δίνεται με υποδόρια ένεση καθημερινά.

    Η Δενοσουμάμπη είναι ένα φάρμακο που αναστέλλει τον σχηματισμό, τη λειτουργία και την επιβίωση των οστεοκλαστών, μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο την οστική απορρόφηση τόσο στα συμπαγή όσο και στα σπογγώδη οστά. Δίνεται με υποδόρια ένεση κάθε 6 μήνες.


    ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ (κάντε κλικ)



    Για άτομα μέχρι 75 ετών, τα όρια για έναρξη θεραπείας προσαρμόζονται σε 2.5% για κάταγμα ισχίου και 10% για μείζον οστεοπορωτικό κάταγμα, ενώ για άτομα 75 ετών και άνω είναι 5% για κάταγμα ισχίου και 15% για μείζον οστεοπορωτικό κάταγμα.

    https://www.shef.ac.uk/FRAX/?lang=gr


    Βιβλιογραφία


    1. Lyritis GP, Rizou S, Galanos A, Makras P (2013) Incidence of hip fractures in Greece during a 30-year period: 1977-2007. Osteoporos Int.24(5):1579-85.

    2. Makras P, Athanasakis K, Boubouchairopoulou N, Rizou S, Anastasilakis AD, Kyriopoulos J, Lyritis GP (2015) Cost-effective osteoporosis treatment thresholds in Greece. Osteoporos Int.




    Η προσέγγιση που έχει επικρατήσει σήμερα στον έλεγχο της αντιοστεοκλαστικής /οστεοπαραγωγικής θεραπείας είναι μέτρηση της οστικής πυκνότητας και ενός δείκτη οστικής απορρόφησης και ενός δείκτη οστικής παραγωγής πριν τη θεραπεία. Συστήνεται επανάληψη των δεικτών οστικής εναλλαγής στους 3 - 6 μήνες και της οστικής πυκνομετρίας μετά από ένα χρόνο.

     

    δείκτες οστικής απορρόφησης: (τελοπεπτίδια Ntx και Ctx)

    δείκτες οστικής παραγωγής: (οστεοκαλσίνη, οστικό κλάσμα αλκαλικής φωσφατάσης)

     


    Βιβλιογραφία

     

    Καπετάνος Γ. (2012). Η οστεοπόρωση και ο Ορθοπαιδικός - κεφ. 7 Εκτίμηση βιοχημικών οστικών δεικτών σελ.51-55

     





    Οι τρεις κατασκευαστές εξοπλισμού DEXA (LUNAR, HOLOGIC, NORLAND) δεν δίνουν τυποποιημένα αποτελέσματα. Οι διαφορές είναι κλινικά σημαντικές, γεγονός που καθιστά δύσκολο να συγκρίνει ο ιατρός μια μέτρηση που γίνεται από το ένα μηχάνημα στο άλλο. Για παράδειγμα, η οστική πυκνότητα ισχίου σε μηχάνημα Lunar είναι περίπου 6% υψηλότερη από ότι σε μια σάρωση Hologic. Αν ο ιατρός πρέπει να προσπαθήσει να συγκρίνει μελέτες που έχουν γίνει σε διαφορετικά μηχανήματα, ο καλύτερος τρόπος είναι να εφαρμόσει τις ακόλουθες εξισώσεις:

    https://courses.washington.edu/bonephys/opBMDs.html

    ΟΜΣΣ

    Hologic: 1.0550 (BMD - 0.972) +1.0436

    Lunar: 0.9683 (BMD - 1.100) + 1.0436

    Norland: 0.9743 (BMD - 0.969) + 1.0436


    sBMD = 1000 (a + b x BMD)

    Κατασκευαστής

    Παράμετρος

    Αυχένας μηριαίου

    Τροχαντήρας

    Ισχίο συνολικά

    Hologic

    a

    0.019

    -0.017

    0.006

    b

    1.087

    1.105

    1.008

    Lunar

    a

    -0.023

    -0.042

    -0.031

    b

    0.939

    0.949

    0.979

    Norland

    a

    0.006

    0.057

    0.026

    b

    0.985

    0.961

    1.012


    Βιβλιογραφία

    1. Hui, SL, et al. Universal Standardization of Bone Density Measurements: A Method with Optimal Properties for Calibration Among Several Instruments. J Bone Mineral Research 1997;12:1463-70.

    2. Y. Lu, T. Fuerst, S. Hui and H.K.Genant. Standardization of Bone Mineral Density at Femoral Neck,Trochanter and Ward's Triangle, Osteoporos Int (2001)12:438-444.