Portfolio Diet: ένα διατροφικό πρότυπο για τη μείωση της LDL-χοληστερόλης

Η Portfolio Diet είναι ένα διατροφικό πρότυπο που αναπτύχθηκε για τη μείωση της LDL-χοληστερόλης, συνδυάζοντας τρόφιμα και συστατικά με τεκμηριωμένη υπολιπιδαιμική δράση.

Βασίζεται σε τέσσερις κύριους άξονες: ξηρούς καρπούς, φυτικές πρωτεΐνες, ιξώδεις φυτικές ίνες και φυτικές στερόλες. Εφαρμόζεται μέσα σε μια διατροφή χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά, με αντικατάστασή τους από ακόρεστα λιπαρά.

Το όνομα «Portfolio» παραπέμπει σε ένα χαρτοφυλάκιο: διαφορετικές διατροφικές παρεμβάσεις συνδυάζονται ώστε να ενισχύσουν το συνολικό αποτέλεσμα.HEART UK — The Portfolio Diet.

Τα τέσσερα βασικά συστατικά

Οι παρακάτω ποσότητες αποτελούν ενδεικτικούς στόχους ερευνητικών εφαρμογών για πρόσληψη περίπου 2.000 kcal ημερησίως. Δεν αποτελούν αυτόματη συνταγή για κάθε άνθρωπο.

Οι ακριβείς στόχοι διαφέρουν μεταξύ πρωτοκόλλων και χρειάζονται προσαρμογή στις ενεργειακές ανάγκες και την ανοχή του ατόμου.HEART UK — Σύνθεση της Portfolio Diet.

Σημαντικές διευκρινίσεις για τις ποσότητες

Τα 50 g φυτικής πρωτεΐνης δεν σημαίνουν 50 g τόφου ή οσπρίων. Αφορούν την πρωτεΐνη που περιέχεται στο σύνολο αυτών των τροφίμων. Η περιεκτικότητα διαφέρει σημαντικά μεταξύ προϊόντων.

Αντίστοιχα, οι ιξώδεις ίνες δεν ταυτίζονται με τις συνολικές φυτικές ίνεςτης διατροφής. Η κατανάλωση 20 g συνολικών ινών δεν εξασφαλίζει 20 g ιξωδών ινών. Οι ίνες αυτές σχηματίζουν γέλη στο έντερο και συμβάλλουν, μεταξύ άλλων, στη μειωμένη επαναρρόφηση χολικών οξέων.

Τέλος, 2 g φυτοστερολών δεν σημαίνουν 2 g εμπλουτισμένης μαργαρίνης. Η απαιτούμενη ποσότητα τροφίμου υπολογίζεται από την ετικέτα. Δεν είναι δεδομένο ότι 20 g οποιουδήποτε εμπλουτισμένου προϊόντος παρέχουν την επιθυμητή ποσότητα.

Πόσο μπορεί να μειωθεί η LDL;

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη σύνθεση της αρχικής διατροφής, την τήρηση του προγράμματος και την ατομική ανταπόκριση.

Σε μικρή, βραχυχρόνια ελεγχόμενη μελέτη του 2003, η Portfolio Diet μείωσε την LDL κατά περίπου29%, ενώ η λοβαστατίνη 20 mg κατά περίπου31%. Αυτό αφορά τις συγκεκριμένες συνθήκες της μελέτης και δεν αποδεικνύει ότι η δίαιτα είναι ισοδύναμη με τις στατίνες στην πρόληψη εμφραγμάτων ή εγκεφαλικών.Jenkins και συν., JAMA 2003.

Σε μεγαλύτερη μελέτη έξι μηνών, με εφαρμογή στην καθημερινή ζωή, η μείωση της LDL στις ομάδες Portfolio ήταν περίπου13–14%, έναντι περίπου3%στην ομάδα συμβατικής διατροφικής συμβουλευτικής.Jenkins και συν., JAMA 2011.

Επομένως, η σωστή διατύπωση είναι ότιη Portfolio Diet μπορεί να επιφέρει ουσιαστική μείωση της LDL, χωρίς να εγγυάται συγκεκριμένο ποσοστό σε κάθε άνθρωπο.

Μπορεί να αντικαταστήσει τα φάρμακα;

Η διατροφή αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης της υπερχοληστερολαιμίας. Η ανάγκη φαρμακευτικής αγωγής, όμως, καθορίζεται από τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο, την αρχική LDL και τον θεραπευτικό στόχο.

Η Portfolio Diet μπορεί να χρησιμοποιείται ως διατροφική παρέμβαση μόνη της σε επιλεγμένα άτομα ή συμπληρωματικά με την αγωγή. Δεν πρέπει να αποτελεί λόγο καθυστέρησης ενδεδειγμένης θεραπείας, ιδιαίτερα σε άτομα με εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο ή οικογενή υπερχοληστερολαιμία.

Σε πιθανή δυσανεξία στις στατίνες απαιτείται ιατρική αξιολόγηση και συζήτηση των διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών. Η διατροφή δεν καταργεί αυτή την ανάγκη.HEART UK — Θεραπευτικές επιλογές.

Πώς συνδυάζεται με τη Μεσογειακή διατροφή;

Τα δύο πρότυπα έχουν κοινά στοιχεία, όπως όσπρια, ξηρούς καρπούς και φυτικά τρόφιμα.

Η Portfolio δίνει ειδική έμφαση σε συγκεκριμένα συστατικά και ποσότητες για τη μείωση της LDL. Η Μεσογειακή διατροφή αποτελεί ευρύτερο διατροφικό πρότυπο. Μπορούν να συνδυαστούν, για παράδειγμα με χρήση ελαιολάδου, περισσότερων οσπρίων, βρώμης και ανάλατων ξηρών καρπών.

Δεν είναι επιστημονικά ορθό να αποδίδουμε σε κάθε πρότυπο ένα σταθερό ποσοστό μείωσης της LDL και να τα κατατάσσουμε χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τις διαφορές των μελετών.

Ενδεικτικό επταήμερο με ποσότητες

Το παρακάτω αποτελεί παράδειγμα γευμάτων βασισμένο στις αρχές της Portfolio.Δεν έχει σχεδιαστεί για συγκεκριμένο άτομο ούτε έχει επαληθευτεί ότι επιτυγχάνει καθημερινά όλους τους ποσοτικούς στόχους των ερευνητικών πρωτοκόλλων.

Οι ποσότητες χρειάζονται προσαρμογή στις ενεργειακές ανάγκες, στον στόχο βάρους και στην κατάσταση υγείας.

Πώς διαβάζονται τα βάρη

• Βρώμη και νιφάδες κριθαριού: βάροςξηρού προϊόντος.

• Όσπρια, ρύζι, κριθάρι, πλιγούρι και κινόα: βάροςμαγειρεμένου και στραγγισμένου τροφίμου, χωρίς προσθήκη λαδιού.

• Τόφου και τέμπε: καθαρό βάρος προϊόντος πριν από το μαγείρεμα, με το τόφου στραγγισμένο.

• Φρούτα και λαχανικά: βάρος βρώσιμης μερίδας.

Καθημερινά, επιπλέον των παρακάτω γευμάτων

• Ανάλατοι ξηροί καρποί45 g συνολικά, μοιρασμένοι στα γεύματα ή ως ενδιάμεσο.

• Ελαιόλαδο20 g συνολικά, μοιρασμένο στο μεσημεριανό και στο βραδινό. Η ποσότητα προσαρμόζεται στις ανάγκες.

• Εφόσον έχει κριθεί κατάλληλο, εμπλουτισμένο τρόφιμο σε ποσότητα που παρέχειπερίπου 2 g φυτικών στερολών/στανολών συνολικά την ημέρα, σύμφωνα με την ετικέτα. Εντάσσεται αντικαθιστώντας αντίστοιχο τρόφιμο.

• Τα ροφήματα και τα επιδόρπια σόγιας επιλέγονται χωρίς πρόσθετη ζάχαρη, κατά προτίμηση εμπλουτισμένα με ασβέστιο και βιταμίνη Β12. Ελέγχεται η πρωτεΐνη στην ετικέτα.

Ημέρα 1

• Πρωινό:βρώμη 60 g, ρόφημα σόγιας 250 ml, μήλο 150 g.

• Μεσημεριανό:φακές 220 g, κριθάρι 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας τύπου γιαουρτιού 200 g και ψωμί ολικής 40 g.

• Βραδινό:τόφου 200 g, μπρόκολο 250 g, καστανό ρύζι 150 g.

Ημέρα 2

• Πρωινό:νιφάδες κριθαριού 60 g, ρόφημα σόγιας 300 ml, αχλάδι 150 g.

• Μεσημεριανό:ρεβίθια 220 g, κινόα 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας 200 g και πορτοκάλι 150 g.

• Βραδινό:τέμπε 150 g, ψητή μελιτζάνα 250 g, κριθάρι 150 g.

Ημέρα 3

• Πρωινό:βρώμη 60 g, ρόφημα σόγιας 250 ml, μούρα 100 g.

• Μεσημεριανό:κόκκινα φασόλια 220 g, κριθάρι 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας 200 g και ψωμί ολικής 40 g.

• Βραδινό:τόφου 200 g, μπάμιες 250 g, καστανό ρύζι 150 g.

Ημέρα 4

• Πρωινό:βρώμη 60 g, ρόφημα σόγιας 300 ml, μπανάνα 120 g.

• Μεσημεριανό:φακές 220 g, πλιγούρι 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας 200 g και μήλο 150 g.

• Βραδινό:τέμπε 150 g, μπρόκολο 250 g, κινόα 150 g.

Ημέρα 5

• Πρωινό:νιφάδες κριθαριού 60 g, ρόφημα σόγιας 300 ml, μήλο 150 g.

• Μεσημεριανό:ρεβίθια 220 g, καστανό ρύζι 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας 200 g και ψωμί ολικής 40 g.

• Βραδινό:τόφου 200 g, μελιτζάνα και κολοκύθι 250 g, κριθάρι 150 g.

Ημέρα 6

• Πρωινό:βρώμη 60 g, ρόφημα σόγιας 300 ml, αχλάδι 150 g.

• Μεσημεριανό:φασόλια 220 g, κριθάρι 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας 200 g και πορτοκάλι 150 g.

• Βραδινό:τέμπε 150 g, μπάμιες 250 g, κινόα 150 g.

Ημέρα 7

• Πρωινό:βρώμη 60 g, ρόφημα σόγιας 300 ml, μούρα 100 g.

• Μεσημεριανό:φακές 220 g, κριθάρι 150 g, σαλάτα 200 g.

• Ενδιάμεσο:επιδόρπιο σόγιας 200 g και ψωμί ολικής 40 g.

• Βραδινό:τόφου 200 g, μπρόκολο και καρότο 250 g, καστανό ρύζι 150 g.

Η αναφορά σε γραμμάρια δεν σημαίνει ότι το πρόγραμμα είναι κατάλληλο για όλους. Δεν αποδίδονται συγκεκριμένες θερμίδες, συνολική πρωτεΐνη ή ποσότητα ιξωδών ινών χωρίς ανάλυση των πραγματικών προϊόντων και συνταγών. Επίσης, δεν αποδίδεται συγκεκριμένο ποσοστό μείωσης της LDL στο συγκεκριμένο μενού.

Χρειάζεται ψύλλιο;

Το ψύλλιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αύξηση των ιξωδών ινών, αλλά δεν είναι απαραίτητο να προστίθεται αυτόματα σε κάθε πρόγραμμα. Η ποσότητα και η σταδιακή εισαγωγή του καθορίζονται ανάλογα με την υπόλοιπη διατροφή και την ανοχή.

Λαμβάνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος και με αρκετό υγρό — συνήθως τουλάχιστον ένα γεμάτο ποτήρι περίπου 240 ml ανά δόση.Δεν καταπίνεται στεγνό.Σε δυσκολία κατάποσης, ιστορικό εντερικής απόφραξης ή λήψη φαρμάκων απαιτείται προηγούμενη επαγγελματική καθοδήγηση, συμπεριλαμβανομένου του κατάλληλου χρονικού διαστήματος από τα φάρμακα.MedlinePlus — Psyllium.

Ποια σημεία χρειάζονται προσοχή;

Η Portfolio Diet δεν είναι απαλλαγμένη από πιθανά προβλήματα εφαρμογής. Η απότομη αύξηση ινών μπορεί να προκαλέσει φούσκωμα ή άλλες γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Οι ξηροί καρποί και η σόγια δεν είναι κατάλληλοι για άτομα με σχετικές αλλεργίες.

Τα προϊόντα με πρόσθετες φυτικές στερόλες/στανόλες:

• Δεν προορίζονται για όλους ανεξαιρέτως.

• Χρειάζονται ιατρική επίβλεψη όταν συνδυάζονται με υπολιπιδαιμική αγωγή.

• Δεν είναι συνήθως κατάλληλα για εγκύους, θηλάζουσες και παιδιά κάτω των πέντε ετών.

• Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε σιτοστερολαιμία.

• Δεν πρέπει να οδηγούν σε πρόσληψη άνω των3 g ημερησίως πρόσθετων φυτικών στερολών/στανολώναπό το σύνολο των προϊόντων.Κανονισμός ΕΕ 1169/2011, Παράρτημα III,HEART UK.

Σε νεφρική νόσο, ειδική θεραπευτική δίαιτα ή μακροχρόνια αυστηρά φυτική διατροφή απαιτείται επιπλέον σχεδιασμός για τη συνολική θρεπτική επάρκεια. Η ανταπόκριση της LDL αξιολογείται με επανέλεγχο στον χρόνο που ορίζει ο θεράπων.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

1. Jenkins DJA, Kendall CWC, Marchie A, et al.Effects of a Dietary Portfolio of Cholesterol-Lowering Foods vs Lovastatin on Serum Lipids and C-Reactive Protein.JAMA. 2003;290(4):502–510.

2. Jenkins DJA, Jones PJH, Lamarche B, et al.Effect of a Dietary Portfolio of Cholesterol-Lowering Foods Given at 2 Levels of Intensity of Dietary Advice on Serum Lipids in Hyperlipidemia: A Randomized Controlled Trial.JAMA. 2011;306(8):831–839.

3. Chiavaroli L, Nishi SK, Khan TA, et al.Portfolio Dietary Pattern and Cardiovascular Disease: A Systematic Review and Meta-analysis of Controlled Trials.Progress in Cardiovascular Diseases. 2018;61(1):43–53.

4. HEART UK.The Portfolio Diet.Περιγραφή του διατροφικού προτύπου και των στόχων εφαρμογής.

Ενημερωτικός χαρακτήρας και όρια χρήσης

Το παρόν άρθρο παρέχεται για γενική ενημέρωση και εκπαίδευση. Περιλαμβάνει πληροφορίες για την Portfolio Diet και ενδεικτικό παράδειγμα γευμάτων. Δεν αποτελεί εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή ή διαιτολόγιο και δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση από τον θεράποντα ιατρό και τον διαιτολόγο–διατροφολόγο.

Οι αναφερόμενες ποσότητες δεν είναι κατάλληλες για κάθε άτομο. Η εφαρμογή του προγράμματος χρειάζεται προσαρμογή στις ενεργειακές και θρεπτικές ανάγκες, στο ιστορικό, στις αλλεργίες, στη φαρμακευτική αγωγή και στον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Δεν παρέχεται εγγύηση συγκεκριμένης μείωσης της χοληστερόλης, απώλειας βάρους ή πρόληψης καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Τα αποτελέσματα ερευνητικών μελετών δεν αποτελούν πρόβλεψη της ατομικής ανταπόκρισης.

Μην διακόπτετε ή τροποποιείτε υπολιπιδαιμική ή άλλη θεραπεία και μην καθυστερείτε ενδεδειγμένη ιατρική αντιμετώπιση με βάση το περιεχόμενο. Η χρήση εμπλουτισμένων προϊόντων και συμπληρωμάτων πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την επισήμανσή τους και την κατάλληλη επαγγελματική καθοδήγηση.

Η παρούσα διευκρίνιση οριοθετεί τον ενημερωτικό χαρακτήρα του άρθρου και δεν αποκλείει ούτε περιορίζει ευθύνη που δεν μπορεί να αποκλειστεί ή να περιοριστεί σύμφωνα με την εφαρμοστέα νομοθεσία.