Τον όρο “όζο θυρεοειδή” τον χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μία διακριτή βλάβη εντός του θυρεοειδή που είναι ακτινολογικά διακριτή από το περιβάλλον παρέγχυμα του θυρεοειδή. Πολύ γενικά και απλοϊκά θα λέγαμε ότι ένας όζος είναι ένας όγκος μέσα στον θυρεοειδή.

Διαγνωστικές εξετάσεις 

1. TSH

2. Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς

3. Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς με technetium ^{99 m}Tc pertechnetate ή ¹²³I. (όταν η TSH είναι χαμηλή)

4. FNA (βιοψία όζου) 
   
     Επί χαμηλών ή υψηλών τιμών TSH συνιστάται και ο προσδιορισμός των: FT4, FT3 αναλόγως, AntiTPO, AntiTg και ενδεχομένως και TSI (σε υπερθυρεοειδισμό για την ανεύρεση του αιτίου)

►  Η μέτρηση της θυρεοσφαιρίνης (Tg) δεν έχει κανένα νόημα, διότι μπορεί να βρεθεί αυξημένη σε πάρα πολλές παθήσεις του θυρεοειδούς. Άρα, δεν συνιστάται σαν μέτρηση ρουτίνας για έλεγχο κακοήθειας ενός ή περισσότερων όζων.

►  Η μέτρηση της καλσιτονίνης (CT) κατά την αρχική εκτίμηση παραμένει .... υπό "συζήτηση"!!!

►  Η πιθανότητα κακοήθειας ενός όζου κυμαίνεται από 3% έως και 15%

Το σπινθηρογράφημα του θυρεοειδή είναι χρήσιμο στην εκτίμηση της λειτουργίας του θυρεοειδή και στον προσδιορισμό των όζων (ψυχρός, χλιαρός, θερμός). Δεν χρησιμοποιείται για την μέτρηση των διαστάσεων ενός όζου.

Η FNA είναι η πιο αξιόπιστη μέθοδος για την εκτίμηση ενός όζου.

Ενδείξεις για διενέργεια FNA (Παρακέντηση με Λεπτή Βελόνα)

Α. Συμπαγής όζος διαμέτρου > 1 cm.

Β. Όζος οποιουδήποτε μεγέθους με ένα ή περισσότερα ύποπτα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά:

• μικροασβεστώσεις

• υποηχογένεια

• απουσία περιφερικής άλω

• ασαφή ή ακανόνιστα όρια

• προσθιοπίσθια διάμετρος μεγαλύτερη από την εγκάρσια (taller-than-wide)

• επέκταση εκτός της θυρεοειδικής κάψας

• συνοδός διόγκωση τραχηλικών λεμφαδένων

Γ. Όζος οποιουδήποτε μεγέθους σε ασθενείς με:

• ιστορικό ακτινοβόλησης τραχήλου στην παιδική ή εφηβική ηλικία

• οικογενειακό ιστορικό θηλώδους ή μυελοειδούς καρκινώματος θυρεοειδούς (συγγενείς 1ου βαθμού)

• αυξημένα επίπεδα καλσιτονίνης ορού

Δ. Όζος οποιουδήποτε μεγέθους με υπερηχογραφικά ευρήματα συμβατά με:

• εξωκαψική επέκταση

• μεταστατική τραχηλική λεμφαδενοπάθεια

Ε. «Θερμός» όζος στο σπινθηρογράφημα δεν απαιτεί συνήθως FNA, λόγω της χαμηλής πιθανότητας κακοήθειας.
Εξαίρεση: οι θερμοί όζοι σε παιδιά.

ΣΤ. Σε πολυοζώδη θυρεοειδή, η FNA πραγματοποιείται στον/στους όζους με τα πιο ύποπτα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά, και όχι απαραίτητα στον μεγαλύτερο.

Ζ. Η διάμετρος που αξιολογείται ως ύποπτη είναι εκείνη που είναι κάθετη στον επιμήκη άξονα του θυρεοειδούς (κριτήριο taller-than-wide).

Η. Η παρουσία εξωθυρεοειδικής επέκτασης αποτελεί απόλυτη ένδειξη για FNA.

Μεταβολές μεγέθους θυρεοειδικών όζων & επανάληψη FNA

► Οι ασθενείς με πολλαπλούς θυρεοειδικούς όζους έχουν παρόμοιο συνολικό κίνδυνο κακοήθειας με εκείνους που έχουν έναν μεμονωμένο συμπαγή όζο. Ο κίνδυνος αφορά τον κάθε όζο ξεχωριστά και όχι το σύνολο του θυρεοειδούς.

► Η αύξηση του μεγέθους ενός όζου δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη κακοήθεια. Ωστόσο, αποτελεί λόγο περαιτέρω διερεύνησης και, κατά περίπτωση, επανεκτίμησης με FNA.

► Τι ορίζεται ως αύξηση του μεγέθους ενός όζου;
Αύξηση τουλάχιστον:

• 20% σε τουλάχιστον δύο διαστάσεις του όζου

• με ελάχιστη απόλυτη αύξηση ≥ 2 mm,
  γεγονός που αντιστοιχεί περίπου σε ≥50% αύξηση του όγκου.

► Τι θεωρείται μείωση του μεγέθους ενός όζου;
Μείωση του όγκου του όζου κατά τουλάχιστον 50%.

► Πότε πρέπει να επαναλαμβάνεται η FNA;
Όταν παρατηρείται αύξηση του μεγέθους του όζου σύμφωνα με τα παραπάνω κριτήρια ή όταν εμφανιστούν νέα ύποπτα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά.

FNA

Η FNA (Fine-needle Aspiration), βιοψία δια λεπτής βελόνης, έχει καθοριστικό ρόλο στην εκτίμηση των ασθενών με όζους στον θυρεοειδή. Μειώνει τον αριθμό των μη αναγκαίων θυρεοειδεκτομών σε περιπτώσεις καλοήθων όζων και οδηγεί στο χειρουργείο εκείνους τους ασθενείς με καρκίνο του θυρεοειδή. Πριν από την εφαρμογή “ρουτίνας” της FNA το ποσοστό ανεύρεσης καρκίνου στις θυρεοειδεκτομές ήταν 14%, ενώ σήμερα με την σωστή χρήση της FNA το ποσοστό ξεπερνά το 50%.

Τα αποτελέσματα της FNA αξιολογούνται με βάση το σύστημα κατηγοριοποίησης BETHESDA.

THE BESTHEDA SYSTEM

1.Μη διαγνωστική, μη ικανοποιητική (κίνδυνος κακοήθειας 1-4%)

Μόνο κυστικό υγρό

Δείγμα χωρίς κύτταρα

2. Καλοήθης (κίνδυνος κακοήθειας 0-3%)

Αδενωματώδης όζος

Κολοειδής όζος

Θυρεοειδίτιδα Hashimoto (lymphocytic)

Υποξεία θυρεοειδίτιδα (granulomatous)

3.Ατυπία απροσδιόριστης σημασίας ή Θυλακιώδης βλάβη απροσδιόριστης σημασίας (κίνδυνος κακοήθειας 5-15%)

4.Θυλακιώδες νεόπλασμα ή ύποπτο για θυλακιώδες νεόπλασμα (κίνδυνος κακοήθειας 15-30%)

5. Ύποπτη για κακοήθεια(κίνδυνος κακοήθειας 60-75%)

Ύποπτη για θηλώδες καρκίνωμα

Ύποπτη για μυελοειδές καρκίνωμα

Ύποπτη για μεταστατικό καρκίνωμα

Ύποπτη για λέμφωμα

6.Κακοήθης(κίνδυνος κακοήθειας 97-99%)

Θηλώδες καρκίνωμα του θυρεοειδούς

Χαμηλής διαφοροποίησης καρκίνωμα

Μυελοειδές καρκίνωμα του θυρεοειδούς

Αδιαφοροποίητο (αναπλαστικό) καρκίνωμα

Πλακώδες καρκίνωμα

Καρκίνωμα με μικτά χαρακτηριστικά

Μεταστατικό καρκίνωμα

Μη-Hodgkin λέμφωμα