Χρόνιο ψυχολογικό στρες, κατάθλιψη και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2

Ο αόρατος ορμονικός μηχανισμός

Το χρόνιο ψυχολογικό στρες και η κατάθλιψη δεν είναι απλώς «ψυχολογικές καταστάσεις». Αποτελούν βιολογικά ενεργές καταστάσεις στρες, που επηρεάζουν άμεσα το ορμονικό και μεταβολικό σύστημα και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ2).

Ο άξονας του στρες και η κορτιζόλη

Σε συνθήκες χρόνιου στρες ή κατάθλιψης ενεργοποιείται διαρκώς ο άξονας υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων, με αποτέλεσμα παρατεταμένα αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης.

Η κορτιζόλη:

• ευνοεί την εναπόθεση λίπους στην κοιλιακή χώρα (ενδοκοιλιακό λίπος)

• μειώνει την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη

• διαταράσσει τον φυσιολογικό μεταβολισμό της γλυκόζης

Το ενδοκοιλιακό λίπος δεν είναι αδρανές. Είναι ενδοκρινικά ενεργός ιστός, που παράγει φλεγμονώδεις ουσίες και ενισχύει περαιτέρω την ινσουλινοαντίσταση, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση ΣΔ2.

Κορτιζόλη και δυσμενές λιπιδαιμικό προφίλ

Η χρόνια υπερέκκριση κορτιζόλης συνδέεται επίσης με:

• αύξηση της αντίστασης στην ινσουλίνη

• αύξηση των τριγλυκεριδίων

• μείωση της “καλής” HDL χοληστερόλης

Ο συνδυασμός αυτός αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο του μεταβολικού συνδρόμου και αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό και διαβητικό κίνδυνο.

Κατεχολαμίνες: αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη

Το χρόνιο στρες δεν αυξάνει μόνο την κορτιζόλη, αλλά και τις κατεχολαμίνες (αδρεναλίνη και νοραδρεναλίνη).

Η παρατεταμένη δράση τους:

• αυξάνει τη γλυκόζη στο αίμα μέσω ηπατικής παραγωγής

• μειώνει την περιφερική πρόσληψη γλυκόζης

• ενισχύει την ινσουλινοαντίσταση

• επιβαρύνει το λιπιδαιμικό προφίλ (↑τριγλυκερίδια, ↓HDL)

Με τον τρόπο αυτό, το σώμα παραμένει σε μόνιμη κατάσταση «συναγερμού», που μεταβολικά λειτουργεί σε βάρος της ρύθμισης του σακχάρου.

Φλεγμονή, κυτοκίνες και ενδοθηλιακή δυσλειτουργία

Το χρόνιο ψυχολογικό στρες και η κατάθλιψη συνδέονται επίσης με:

• αυξημένα επίπεδα φλεγμονωδών δεικτών (π.χ. CRP)

• μεταβολές στην ανοσολογική ισορροπία

• ενδοθηλιακή δυσλειτουργία

Το ενδοθήλιο (το εσωτερικό “στρώμα” των αγγείων) παίζει κρίσιμο ρόλο στη μεταβολική και αγγειακή υγεία. Η δυσλειτουργία του:

• επιδεινώνει την ινσουλινοαντίσταση

• προάγει την αθηροσκλήρωση

• αυξάνει τον κίνδυνο τόσο για ΣΔ2 όσο και για καρδιαγγειακή νόσο

Συμπέρασμα

Το χρόνιο ψυχολογικό στρες και η κατάθλιψη δεν είναι απλώς συνοδά προβλήματα, αλλά ενεργοί παθοφυσιολογικοί παράγοντες που:

• αυξάνουν την κορτιζόλη και τις κατεχολαμίνες

• προάγουν το ενδοκοιλιακό λίπος

• επιδεινώνουν την ινσουλινοαντίσταση και τη δυσλιπιδαιμία

• ενεργοποιούν φλεγμονώδεις μηχανισμούς

Όλοι αυτοί οι δρόμοι συγκλίνουν στην εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.

Γι’ αυτό, η αντιμετώπιση του στρες, της κατάθλιψης και των διαταραχών ύπνου δεν αποτελεί «ψυχολογική πολυτέλεια», αλλά ουσιαστικό κομμάτι της πρόληψης και της θεραπείας του μεταβολικού νοσήματος.