Υπερχοληστεριναιμίες

Αίτια – Κατάταξη – Κλινική σημασία

Η υπερχοληστεριναιμία δεν αποτελεί μία ενιαία νόσο, αλλά φαινότυπο με διαφορετικά αίτια, παθογένεια και καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η σωστή κατάταξη είναι κρίσιμη, γιατί καθορίζει:

• το επίπεδο κινδύνου,

• την ανάγκη γενετικού ελέγχου,

• και την ένταση της θεραπείας.

Πρωτοπαθείς (γενετικές) υπερχοληστεριναιμίες

Οφείλονται σε κληρονομικές διαταραχές του μεταβολισμού των λιποπρωτεϊνών. Εμφανίζονται συχνά από νεαρή ηλικία και συνοδεύονται από υψηλό δια βίου καρδιαγγειακό κίνδυνο.

1.1 Οικογενής Υπερχοληστεριναιμία (FH)

• Συχνότερη μονογονιδιακή νόσος λιπιδίων

• Αυξημένη LDL από τη γέννηση

• Ανεξάρτητη από διατροφή

Γενετική βάση:

• LDLR (συχνότερα)

• APOB

• PCSK9

Μορφές:

• Ετερόζυγη FH (HeFH): LDL συνήθως 190–350 mg/dL

• Ομόζυγη FH (HoFH): LDL >400–500 mg/dL

Κλινικά χαρακτηριστικά:

• Πρώιμη αθηροσκλήρωση

• Τενόντια ξανθώματα

• Πρώιμο έμφραγμα (<55 άνδρες, <60 γυναίκες)

Πολύ υψηλός καρδιαγγειακός κίνδυνος

1.2 Πολυγονιδιακή υπερχοληστεριναιμία

• Ήπια–μέτρια αύξηση LDL (160–220 mg/dL)

• Οφείλεται σε συνδυασμό πολλών γενετικών παραγόντων

• Συχνά επιδεινώνεται από τρόπο ζωής

Πιο συχνή από τη FH
Χαμηλότερος κίνδυνος από FH, αλλά όχι αθώα

1.3 Σπάνιες κληρονομικές μορφές

• Familial defective apoB

• Sitosterolemia (αυξημένη απορρόφηση φυτοστερολών)

• Autosomal recessive hypercholesterolemia (ARH)

Σπάνιες, αλλά συχνά βαριές και υποδιαγνωσμένες

Δευτεροπαθείς υπερχοληστεριναιμίες

Προκύπτουν ως συνέπεια άλλης νόσου ή εξωγενούς παράγοντα.
ΠΑΝΤΑ πρέπει να αποκλείονται πριν τεθεί διάγνωση πρωτοπαθούς μορφής.

2.1 Ενδοκρινολογικά αίτια

• Υποθυρεοειδισμός (πολύ συχνό)

• Σύνδρομο Cushing

• Υπογοναδισμός

Ο υποθυρεοειδισμός μειώνει την έκφραση LDL υποδοχέων → ↑ LDL

2.2 Νεφρικά και ηπατικά αίτια

• Νεφρωσικό σύνδρομο

• Χρόνια νεφρική νόσος

• Χολόσταση / πρωτοπαθής χολική χολαγγειίτιδα

2.3 Μεταβολικά αίτια

• Παχυσαρκία

• Ινσουλινοαντίσταση

• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2

(συχνά συνοδεύονται από ↑ TG και ↑ apoB)

2.4 Φαρμακευτικά αίτια

• Θειαζιδικά διουρητικά

• Β-αποκλειστές (παλαιότερης γενιάς)

• Κορτικοστεροειδή

• Κυκλοσπορίνη

• Αντιρετροϊκά

2.5 Τρόπος ζωής

• Διατροφή πλούσια σε κορεσμένα & trans λιπαρά

• Καθιστική ζωή

• Υπερκατανάλωση αλκοόλ

Σπάνια μόνη αιτία σοβαρής LDL ↑, αλλά συχνός επιβαρυντικός παράγοντας

Μικτές δυσλιπιδαιμίες

Χαρακτηρίζονται από:

• ↑ LDL

• ↑ Τριγλυκερίδια

• ↓ HDL

Συχνές σε:

• Μεταβολικό σύνδρομο

• ΣΔ2

• Παχυσαρκία

Υψηλό αθηρογόνο φορτίο (apoB ↑)

Φαινοτυπική κατάταξη (Fredrickson – WHO)

(εκπαιδευτική αξία)

Σήμερα δεν χρησιμοποιείται για θεραπευτικές αποφάσεις, αλλά βοηθά στην κατανόηση.

Κλινική προσέγγιση (πρακτικός αλγόριθμος)

1. Επιβεβαίωση ↑ LDL

2. Αποκλεισμός δευτεροπαθών αιτίων (TSH, νεφρική/ηπατική λειτουργία)

3. Οικογενειακό ιστορικό

4. Εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου

5. Απόφαση για ένταση θεραπείας

Συμπέρασμα

Η υπερχοληστεριναιμία δεν είναι μία νόσος.
Είναι σύμπτωμα διαφορετικών παθολογικών μηχανισμών.

Η διάκριση μεταξύ:

• γενετικής,

• δευτεροπαθούς,

• και μικτής μορφής

είναι καθοριστική για την πρόγνωση και τη σωστή θεραπεία.