Η HbA1c, επίσης γνωστή ως γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, είναι μια εργαστηριακή εξέταση που μετρά το μέσο επίπεδο σακχάρου στο αίμα (γλυκόζη) τους τελευταίους δύο έως τρεις μήνες. Χρησιμοποιείται συνήθως για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας του διαβήτη, καθώς αντικατοπτρίζει πόσο καλά ελέγχονται τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με μια δοκιμή σακχάρου στο αίμα με ένα μόνο δάχτυλο.

Η HbA1c σχηματίζεται όταν η γλυκόζη στο αίμα συνδέεται με την αιμοσφαιρίνη, μια πρωτεΐνη στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο σακχάρου στο αίμα, τόσο περισσότερη γλυκόζη θα συνδεθεί με την αιμοσφαιρίνη και τόσο υψηλότερο θα είναι το επίπεδο HbA1c. Ένα φυσιολογικό επίπεδο HbA1c είναι συνήθως μικρότερο από 5,7%. Ένα επίπεδο μεταξύ 5,7% και 6,4% θεωρείται ότι υποδηλώνει προδιαβήτη, ενώ ένα επίπεδο 6,5% ή υψηλότερο είναι σύμφωνο με τη διάγνωση του διαβήτη.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι τα επίπεδα HbA1c μπορούν να επηρεαστούν από άλλους παράγοντες εκτός από τα επίπεδα γλυκόζης, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας, της φυλής και της αναιμίας, επομένως θα πρέπει να χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με άλλες διαγνωστικές εξετάσεις και κλινική αξιολόγηση για τη διάγνωση του διαβήτη.

Μέση τιμή γλυκόζης αίματος (mg/dl) = 28.7 x HbA1c – 46.7

Βιβλιογραφία

Nathan DM, Kuenen J, Borg R, Zheng H, Schoenfeld D, Heine RJ (2008). Translating the A1c assay into estimated average glucose values. Diabetes Care 31 (8): 1473-8

Τι ακριβώς εκφράζει η HbA1c;

Η HbA1c (γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη) αποτελεί δείκτη του μέσου επιπέδου γλυκόζης αίματος κατά τις προηγούμενες 8–12 εβδομάδες, με μεγαλύτερη βαρύτητα στις πιο πρόσφατες εβδομάδες.

Η γλυκοζυλίωση της αιμοσφαιρίνης είναι μια μη ενζυμική, μη αναστρέψιμη διεργασία, η οποία εξαρτάται άμεσα από:

• τη συγκέντρωση της γλυκόζης στο αίμα

• και τον χρόνο έκθεσης των ερυθροκυττάρων στη γλυκόζη

Σχέση HbA1c και διάρκειας ζωής των ερυθροκυττάρων

Η μέση διάρκεια ζωής των ερυθροκυττάρων είναι περίπου 120 ημέρες.
Στη μέτρηση της HbA1c συμβάλλουν όλα τα κυκλοφορούντα ερυθροκύτταρα, από τα νεότερα έως τα παλαιότερα.

Ωστόσο, η HbA1c δεν αποτελεί απλό αριθμητικό μέσο όρο της γλυκόζης των τελευταίων 120 ημερών. Πρόκειται για έναν σταθμισμένο μέσο όρο, όπου:

• περίπου 50% της τιμής της HbA1c αντανακλά τη γλυκόζη των τελευταίων 30 ημερών

• ~25% τις προηγούμενες 30–60 ημέρες

• και το υπόλοιπο 25% τις 60–120 ημέρες

Αυτό εξηγεί γιατί:

• η HbA1c μπορεί να μεταβληθεί αισθητά μέσα σε 4–6 εβδομάδες

• δεν απαιτούνται 120 ημέρες για να φανεί κλινικά σημαντική αλλαγή μετά από βελτίωση ή επιδείνωση του γλυκαιμικού ελέγχου

Γιατί HbA1c και γλυκόζη αίματος «δεν ταιριάζουν» πάντα;

Στην καθημερινή κλινική πράξη δεν είναι σπάνιο να παρατηρείται αναντιστοιχία μεταξύ:

• τιμών HbA1c

• και μετρήσεων γλυκόζης αίματος (νηστείας ή αυτομετρήσεων)

Αυτό μπορεί να συμβαίνει ακόμη και σε άτομα:

• χωρίς γνωστή αιμοσφαιρινοπάθεια

• χωρίς αιμολυτική αναιμία

• χωρίς πρόσφατη απώλεια ή μετάγγιση αίματος

• χωρίς εμφανή διατροφική ανεπάρκεια (σίδηρος, φυλλικό οξύ, βιταμίνη Β12)

Σημεία που πρέπει να θυμόμαστε

Περιορισμοί της HbA1c

Η HbA1c μπορεί να είναι αναξιόπιστη για διάγνωση ή παρακολούθηση διαβήτη / προδιαβήτη σε περιπτώσεις όπως:

• αιμοσφαιρινοπάθειες (π.χ. HbS, HbC, θαλασσαιμίες)

• καταστάσεις με αυξημένο ή μειωμένο χρόνο ζωής ερυθροκυττάρων

• αιμολυτικές αναιμίες

• πρόσφατη απώλεια ή μετάγγιση αίματος

• σοβαρή σιδηροπενία ή ανεπάρκεια Β12 / φυλλικού οξέος

Τυποποίηση μεθόδου μέτρησης

Η μέτρηση της HbA1c πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε εργαστήρια πιστοποιημένα κατά NGSP (National Glycohemoglobin Standardization Program) και ιχνηλάσιμα προς DCCT.

Στην Ελλάδα υπάρχουν τέτοια πιστοποιημένα εργαστήρια, αλλά αυτό δεν ισχύει για όλα.

Πραγματική βιολογική αναντιστοιχία

Ακόμη και με αξιόπιστες μετρήσεις, η αναντιστοιχία HbA1c–γλυκόζης μπορεί να είναι πραγματική και να οφείλεται σε:

• διαφορές στη διάρκεια ζωής των ερυθροκυττάρων

• ατομικές διαφορές στη γλυκοζυλίωση της αιμοσφαιρίνης

• διακυμάνσεις της γλυκόζης που δεν αποτυπώνονται στις μετρήσεις νηστείας

• διαφορετική κατανομή γλυκόζης μεταξύ πλάσματος και ενδοκυττάριου χώρου

Πιθανές αιτίες αναντιστοιχίας HbA1c – γλυκόζης

α. Μικρός αριθμός μετρήσεων σακχάρου για σύγκριση
β. Συσκευές αυτομέτρησης χαμηλής ακρίβειας
γ. Μη πιστοποιημένα εργαστήρια
δ. Μεγάλη γλυκαιμική διακύμανση (postprandial spikes)
ε. Μεταβολές στον χρόνο ζωής των ερυθροκυττάρων
στ. Ατομική βιολογική διαφοροποίηση (HbA1c glycation gap)

Κλινικό συμπέρασμα

Η HbA1c είναι πολύτιμος αλλά όχι απόλυτος δείκτης.
Πρέπει να ερμηνεύεται:

• πάντα σε συνδυασμό με γλυκόζη αίματος

• με το ιστορικό του ασθενούς

• και, όπου χρειάζεται, με εναλλακτικούς δείκτες (π.χ. CGM, fructosamine)

Η HbA1c δεν αντικαθιστά την κλινική σκέψη.

Βιβλιογραφία 

1. Nathan DM, Kuenen J, Borg R, Zheng H, Schoenfeld D, Heine RJ. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care. 2008;31(8):1473–1478.

2. Cohen RM, Franco RS, Smith EP, Higgins JM. When HbA1c and blood glucose do not match: how much is determined by race, by genetics, by differences in mean red blood cell age? J Clin Endocrinol Metab. 2021;106(9):e3416–e3425.

3. Gallagher EJ, Le Roith D, Bloomgarden Z. Review of hemoglobin A1c in the management of diabetes. J Diabetes. 2009;1(1):9–17.

4. Welsh KJ, Kirkman MS, Sacks DB. Role of glycated proteins in the diagnosis and management of diabetes: research gaps and future directions. Diabetes Care. 2016;39(8):1299–1306.

5. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Classification and diagnosis of diabetes: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S19–S39.